Przepis o konieczności posiadania nieprzerwanego, pięcioletniego członkowstwa w systemie ubezpieczeń społecznych, jest niezgodny z europejskimi przepisami. Tak stwierdził Trybunał EFTA.
Trybunał EFTA (nor. EFTA-domstolen) to odpowiednik unijnego Trybunału Sprawiedliwości dla Norwegii, Islandii i Lichtensteinu. Ma siedzibę w Luksemburgu. Jego zadanie to ustalanie, czy Norwegia, Islandia i Liechtenstein przestrzegają prawa EOG.
Wiosną 2026 r. Norweski Sąd Najwyższy zwrócił się do Trybunału EFTA o wydanie opinii doradczej. Chciał wiedzieć, czy zawarty w prawie o ubezpieczeniach społecznych wymóg posiadania nieprzerwanych pięciu lat członkostwa jest w przypadku renty zgodny z prawem unijnym. U podłoża tego pytania chodziło o wniosku dwójki obywateli EU, którzy w Norwegii renty nie otrzymali. Mieszkali lub pracowali w innych krajach EOG, a prawa do renty odmówiono im z powodu niespełnienia wymogu pięciu lat nieprzerwanego członkostwa. Obywatelowi Hiszpanii brakowało trzy miesiące ubezpieczenia z Hiszpanii, a obywatelce Niemiec kilku tygodni ubezpieczenia z Niemiec.
Opinia Trybunału w sprawie przepisu o rencie
10 listopada Trybunał EFTA wydał opinię w tej sprawie. Stwierdził, że wymóg stosowany przez Norwegię do oceny prawa do renty jest zbyt rygorystyczny. Uznał, że dotyka on osoby korzystające z prawa do swobodnego przemieszczania się w UE w większym stopniu niż osoby, które mają ubezpieczenie społeczne jedynie w Norwegii. To rodzaj dyskryminacji pośredniej, orzekł Trybunał. Najwięcej zastrzeżeń miał do kryterium „nieprzerwanego” członkowstwa. Zwrócił tez jednak uwagę, że Norwegia powinna być bardziej skrupulatna w zbieraniu danych o ubezpieczeniach z innych krajów.
W Norwegii członkostwo w Folketrygden wynika przede wszystkim z zamieszkania. Osoba, która mieszka i pracuje tylko w Norwegii, jest ubezpieczona również wtedy, gdy traci lub zmienia pracę. Tymczasem w wielu krajach ubezpieczenie zależy od zatrudnienia. Tam przerwa w pracy oznacza lukę w ubezpieczeniu.
Norweski wymóg prawny co do renty traktuje zatem gorzej osoby, które korzystają z europejskiej swobody przepływu pracowników. Trybunał nie znalazł dowodów, że wymóg stosowany przez Norwegię jest do tego odpowiedni czy konieczny.
Co teraz zrobi Nav?
Trzeba zauważyć, że tym razem problem nie polega na tym, że Nav źle zinterpretował jakiś przepis. To sam przepis, w ocenie EFTA, jest niezgodny z unijną regulacją.
Norwegia znajduje się w bardzo szczególnej sytuacji. Jest państwem, które nie będąc członkiem Unii Europejskiej i nie mając prawa głosu we Wspólnocie, jednocześnie jest członkiem Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu. W związku z tym wiele przepisów, czasem istniejących od dawna wynikających z własnych tradycji prawnych, musi dostosowywać do regulacji europejskich.
Nav deklaruje, że wraz z Ministerstwem Pracy i Integracji Społecznej oraz Prokuratorem Generalnym Rządu, uważnie zapoznaje się z oświadczeniem Trybunału EFTA. Najbardziej prawdopodobny scenariusz jest taki, że orzeczenie Trybunału EFTA zostanie rozpatrzone przez Sąd Najwyższy, który wyda ostateczny wyrok. Decyzja, czy sprawa tam trafi, ma zapaść do końca tego roku. Ile czasu mógłby potrzebować Sąd, tego nie wiadomo.
Na razie bez zmian
Choć orzeczenie Trybunału jest ważne, to na razie nie zmienia niczego w norweskiej praktyce. Zmiana prawa zawsze zajmuje wiele miesięcy.
Jeśli uważasz, że w Norwegii nie przyznano ci renty na podstawie niewłaściwego wymogu o „nieprzerwanym” członkostwie, na razie jeszcze nie podejmuj działań w tej sprawie. Nav prosi, by ewentualne osoby poszkodowane nie składały nowych roszczeń ani skarg związanych z oświadczeniem Trybunału EFTA. Argumentuje, że nie może rozpatrywać żadnych roszczeń ani skarg, dokąd Sąd Najwyższy nie zakończy sprawy. Nie może rozpatrywać spraw ani zmieniać poszczególnych decyzji wyłącznie na podstawie orzeczenia Trybunału EFTA.
Zainteresowanych informuje, że: „Po ustaleniu dalszego postępowania i ewentualnym wydaniu orzeczenia przez Sąd Najwyższy, poinformujemy Państwa o naszym podejściu do sprawy i o tym, co stanie się z osobami, których sprawa dotyczy.”
Chcesz złożyć odwołanie od decyzji NAV? Sprawdź TUTAJ , jak to zrobić.

