Coraz więcej Polaków ma prawo do uzyskania norweskiego obywatelstwa. Jakie są wady i zalety przyjęcia norweskiego paszportu?

Pytanie o prawa i obowiązki łączące się z przyjęciem norweskiego obywatelstwa wprawiają w zakłopotanie nawet urzędników Norweskiego Urzędu Imigracyjnego. Dlaczego? Ustawa o obywatelstwie z roku 2005 nie reguluje tych kwestii, należy ich szukać w innych przepisach szczegółowych, w tym konstytucji oraz ustawach dotyczących wykonywania niektórych zawodów. Z ustawy o obywatelstwie możemy się dokładnie dowiedzieć, jak i pod jakimi warunkami można zdobyć norweski paszport, ale już nie tego, jakie są praktyczne konsekwencje takiego kroku dla Polaka.

Te same prawa dla Norwegów i cudzoziemców

Większość interesujących przyjezdnych kwestii, takich jak na przykład prawo do pracy czy pomocy socjalnej w Norwegii, nie zależy od posiadanego obywatelstwa. Takie same prawa w zdecydowanej większości obszarów życia społecznego mają Norwegowie, Polacy oraz inni cudzoziemcy zamieszkujący na terenie Królestwa Norwegii. Podstawowych praw nabywa się już w momencie zalegalizowania pobytu, zaś kolejne (np.: prawo do głosowania w wyborach lokalnych) są przyznawane w miarę upływu lat spędzanych w tym kraju. To samo dotyczy obowiązków, chociażby konieczności przestrzegania norweskiego prawa czy płacenia podatków.

Co zatem konkretnie zmienia się po przyjęciu norweskiego obywatelstwa?

Z norweskim paszportem można:

- Głosować w wyborach do parlamentu norweskiego. Nie będąc Norwegiem można (pod warunkiem, że mieszkało się w Norwegii nieprzerwanie przez 3 lata) wziąć bierny lub czynny udział w wyborach samorządowych, jednak, by mieć realny wpływ na skład Stortingu, na mocy konstytucji należy się legitymować norweskim paszportem.

- Kandydować w wyborach do norweskiego parlamentu.

- Otrzymać zagranicą pomoc norweskich służb konsularnych. Od tej zasady jest tylko jeden wyjątek. Jeżeli zachowamy również polski paszport, możemy napotkać praktyczne kłopoty w otrzymaniu norweskiej pomocy konsularnej na terenie Polski.

- Zajmować niektóre pozycje w sądownictwie, które ustawa o zawodzie sędziego rezerwuje wyłącznie dla obywateli norweskich.

- Zostać członkiem Sądu Pracy (Arbeidsretten).

- Pracować w norweskiej policji.

- Pracować w norweskiej dyplomacji oraz tych zawodach, które wiążą się z dostępem do informacji tajnych.

- Reprezentować Norwegię na zawodach sportowych.

Posiadanie norweskiego paszportu zapobiega też ekstradycji do innych krajów. Wyjątkiem są tu pozostałe kraje nordyckie.

Z norweskim paszportem trzeba:

- Uregulować swój stosunek do służby wojskowej w Norwegii. Nie oznacza to automatycznie, że mężczyzna przyjmujący norweskie obywatelstwo będzie musiał odbyć służbę wojskową w Norwegii. Najczęściej wystarczy, iż ma się uregulowany stosunek do służby wojskowej w kraju urodzenia, by nie odbywać służby wojskowej w Norwegii.

Jak zostać norweskim obywatelem?

Żeby starać się o norweskie obywatelstwo, należy w przypadku obywatela legitymującego się polskim paszportem:

- mieć więcej niż 12 lat (nie dotyczy dzieci, dla których występuje się o nadanie obywatelstwa jednocześnie z matką lub ojcem oraz dzieci, których matka lub ojciec jest Norwegiem);

- mieszkać w Norwegii i mieć zamiar dalej tu mieszkać;

- mieć łącznie siedem lat pobytu w Norwegii w ciągu ostatnich dziesięciu lat na podstawie pozwoleń na pobyt, z których każde powinno być wydane na przynajmniej rok;

- w przypadku, jeśli mamy mniej niż 55 lat, mieć udokumentowane 300 godzin nauki języka norweskiego, albo móc udokumentować wystarczającą znajomość języka norweskiego lub lapońskiego  

- być niekaranym w sprawach karnych , ani nieskazanym na przymusowe leczenie psychiatryczne;

Wymóg dotyczący warunku zamieszkania przez siedem lat ma kilka wyjątków. Wcześniej o obywatelstwo norweskie mogą się starać:

• Osoby, które w chwili przybycia do Norwegii miały mniej niż 18 lat. W ich wypadku o obywatelstwo można się starać po pięciu latach pobytu w Norwegii.
• Osoby pozostające od co najmniej 7 lat w związku małżeńskim, zarejestrowanym związku partnerskim lub w konkubinacie z obywatelem norweskim, które przynajmniej trzy lata spędziły w Norwegii. Dodatkowy wymóg to wspólne zamieszkanie małżonków lub partnerów w momencie starania się o obywatelstwo.

Kwestie podwójnego obywatelstwa

W myśl wprowadzonego kilka lat temu przepisu, osoba przyjmująca norweskie obywatelstwo powinna zrzec się dotychczasowego. Od tej zasady są jednak wyjątki, które niekiedy mają zastosowanie w przypadku Polaków. Nie trzeba się zrzekać dotychczasowego paszportu, o ile wiąże się to z drogą lub czasochłonną procedurą. Polska procedura zrzeczenia się obywatelstwa przypomina biurokratyczny koszmar i tylko nieliczni są na tyle zdeterminowani, by ją zakończyć. Rocznie polskich paszportów zrzeka się około 200 osób, bowiem urzędnicy wymagają wielu dokumentów oraz opłaty początkowej w wysokości 1000 złotych. Czy zatem trzeba się zrzekać polskiego obywatelstwa chcąc być w świetle prawa Norwegiem, czy nie? Zapytaliśmy o to Urząd Imigracyjny.

25 września tego roku otrzymaliśmy odpowiedź od przedstawiciela prasowego Norweskiego Urzędu Imigracyjnego, Åsmunda Eide. Nie ma jednoznacznej reguły dotyczącej Polaków. Podobnie jak inni cudzoziemcy, powinni się zrzec swojego pierwotnego obywatelstwa, jednak zamiast tego, mogą przedstawić dowód, iż jest to dla nich procedura zbyt droga lub zbyt czasochłonna. Każdy tego rodzaju wniosek jest rozpatrywany indywidualnie.

Z informacji UDI wynika, iż w roku 2010 tylko 35 wniosków Polaków o nadanie norweskiego obywatelstwa rozpatrzono pozytywnie, a aż 80 negatywnie. Połowa odmów wiązała się z faktem, iż aplikujący wciąż posiadał polskie obywatelstwo.

W roku 2011 (do sierpnia) sytuacja przedstawia się zgoła inaczej: 47 wniosków rozpatrzono pozytywnie, a 19 negatywnie. W ocenie UDI może to wynikać z tego, iż w ostatnim czasie strona polska nieco uprościła procedurę zrzekania się polskiego obywatelstwa.

Decydują emocje i sentymenty

Ponieważ w sensie praw i obowiązków posiadania norweskiego paszportu niewiele zmienia, najczęściej o decyzji rozstrzygają kwestie sentymentalne. Kto chce podjąć starania o uzyskania norweskiego obywatelstwa, powinien wiedzieć, że pochłonie to nieco czasu i środków. Już na wstępie za rozpatrzenie podania o nadanie obywatelstwa należy zapłacić 2500 koron. Do podania trzeba też będzie dołączyć wiele dokumentów, na przykład odpis aktu urodzenia, świadectwo ślubu w przypadku osób pozostających w związku z obywatelem norweskim, a w przypadku dziecka potwierdzenie ze szkoły, iż dopełnia ono obowiązku edukacyjnego.

Szczegółowe przepisy dotyczące aplikowania o przyznanie norweskiego obywatelstwa znajdują się na stronie internetowej: http://www.udi.no/Sentrale-tema/Statsborgerskap/